Een maag die zijn werk niet goed doet, kan je dagelijks leven flink verstoren. Bij gastroparese, ook wel vertraagde maagontlediging symptomen als misselijkheid en een aanhoudend vol gevoel, is het zenuwstelsel dat de maagspieren aanstuurt verstoord waardoor voedsel veel trager dan normaal de maag verlaat. De aandoening is minder bekend dan andere maagklachten, maar raakt naar schatting een aanzienlijk deel van de bevolking zonder dat er ooit een diagnose wordt gesteld. Steeds meer mensen herkennen de klachten via sociale media en zoeken vervolgens medische informatie. Dit artikel legt helder uit wat gastroparese is, welke signalen je serieus moet nemen en wanneer het tijd is om naar een arts te gaan.

Wat is gastroparese precies?

Onder normale omstandigheden trekt de maagwand samen om voedsel te malen en door te sturen naar de dunne darm. Dit proces wordt geregeld door de nervus vagus, een grote zenuw die de hersenen verbindt met de organen in de buik. Bij gastroparese werkt deze zenuw niet goed, waardoor de maagspieren te weinig kracht zetten of op het verkeerde moment samentrekken. Het gevolg is dat voedsel uren of zelfs dagen in de maag blijft liggen in plaats van de gebruikelijke twee tot vier uur. Onverteerd voedsel dat te lang in de maag verblijft, kan klonteren tot een harde massa die ook wel een bezoar wordt genoemd, wat op zijn beurt extra klachten veroorzaakt. De aandoening is chronisch van aard en verdwijnt in de meeste gevallen niet vanzelf.

Wat zijn de oorzaken van vertraagde maagontlediging?

In een groot deel van de gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden en spreekt men van idiopathische gastroparese. Wanneer er wel een onderliggende oorzaak is, is diabetes mellitus veruit de meest voorkomende. Langdurig hoge bloedsuikerspiegels beschadigen de nervus vagus, waardoor de maag zijn ritme verliest. Andere bekende oorzaken zijn bepaalde operaties aan de slokdarm, maag of alvleesklier, virale infecties die de zenuw tijdelijk ontregelen, en het gebruik van medicijnen die de maagmotoriek vertragen. Denk daarbij aan opiaten, bepaalde antidepressiva en, zoals recent in de media naar voren is gekomen, sommige middelen die worden ingezet bij gewichtsbeheersing en diabetes. Het is in alle gevallen belangrijk om nooit op eigen houtje te stoppen met een voorgeschreven medicijn, maar dit altijd te bespreken met je behandelend arts.

Gastroparese vertraagde maagontlediging: de voornaamste symptomen

De klachten van gastroparese overlappen met die van veel andere maagaandoeningen, wat de diagnose bemoeilijkt. Toch zijn er een aantal kenmerken die in combinatie sterk wijzen op vertraagde maagontlediging. Het meest kenmerkende symptoom is een snel optredend en langdurig vol gevoel tijdens of kort na het eten, ook wel vroege verzadiging genoemd. Je eet een paar happen en voelt je al propvol, terwijl je objectief gezien nauwelijks iets hebt gegeten. Misselijkheid is eveneens een vrijwel constant aanwezig symptoom en kan leiden tot braken van onverteerd of nauwelijks verteerd voedsel, soms uren na de maaltijd. Pijn of een onaangenaam gevoel in de bovenbuik, een opgeblazen gevoel, oprispingen en gewichtsverlies door onvoldoende voedselopname zijn andere veelvoorkomende signalen. Bij mensen met diabetes kan gastroparese ook de bloedsuikerregulatie ontregelen, omdat de opname van voedingsstoffen onvoorspelbaar wordt.

Wanneer moet je naar een arts?

Incidentele maagklachten zijn normaal en hoeven geen reden tot zorg te zijn. Maar wanneer je wekelijks of dagelijks last hebt van misselijkheid, braken, een aanhoudend vol gevoel of ongewenst gewichtsverlies, is het verstandig een huisarts te raadplegen. Gastroparese kan namelijk leiden tot ernstige ondervoeding en uitdroging als het niet wordt behandeld. Aan dit artikel kunnen geen medische rechten worden ontleend. Raadpleeg altijd een arts voor een persoonlijk advies en een betrouwbare diagnose. Je kunt ook meer lezen over andere maagproblemen in dit artikel over de effectieve aanpak van maagproblemen: wat je moet weten.

Hoe wordt gastroparese vastgesteld?

De diagnose wordt gesteld na uitsluiting van andere aandoeningen en via specifiek onderzoek. De maagontledigingsscan, ook wel scintigrafie van de maag genoemd, is de meest gebruikte methode. Hierbij eet je een lichte maaltijd met een kleine, veilige hoeveelheid radioactieve stof en worden met een scanner opnamen gemaakt om te zien hoe snel de maag leegloopt. Andere methoden zijn een ademtest, waarbij je een speciaal voedsel eet en de uitgeademde lucht wordt geanalyseerd, of een capsule die de druk en beweeglijkheid in het maag-darmkanaal meet. De behandeling richt zich op het verlichten van klachten, het verbeteren van de voedingsinname en, waar mogelijk, het aanpakken van de onderliggende oorzaak.

Dieet en leefstijl bij gastroparese

Hoewel er geen universeel dieet bestaat voor gastroparese, zijn er voedingsstrategieën die de klachten kunnen verminderen. Kleine, frequente maaltijden verdeeld over de dag zijn makkelijker te verwerken dan drie grote porties. Vetrijke en vezelrijke voeding vertraagt de maagontlediging extra, dus het beperken daarvan kan helpen. Vloeibare of zachte voeding passeert de maag vaak sneller dan vaste producten. Rechtop blijven zitten of licht wandelen na het eten geeft de zwaartekracht de kans om de maagontlediging te ondersteunen. Meer algemene tips over voeding en gezondheid vind je in de Lifestyle-rubriek van Doc Vadis.

Veelgestelde vragen

Is gastroparese een zeldzame aandoening?

Gastroparese is minder zeldzaam dan vaak wordt gedacht, maar wordt regelmatig niet herkend omdat de symptomen lijken op die van andere maagklachten zoals het prikkelbare darmsyndroom of functionele dyspepsie. Exacte cijfers zijn moeilijk te geven, maar schattingen wijzen erop dat de aandoening vaker voorkomt bij vrouwen en bij mensen met diabetes type 1 of type 2.

Kan gastroparese genezen worden?

In sommige gevallen, zoals na een virale infectie, kan de maagfunctie na verloop van tijd herstellen. Bij diabetische of idiopathische gastroparese is volledige genezing minder gebruikelijk en richt de behandeling zich op klachtenbeheersing en kwaliteitsverbetering van het leven. Bespreek altijd de behandelmogelijkheden met een specialist, want er bestaan verschillende aanpakken afhankelijk van de ernst.

Welke arts behandelt gastroparese?

De huisarts is doorgaans het eerste aanspreekpunt bij maagklachten. Bij verdenking op gastroparese zal hij of zij je doorverwijzen naar een gastro-enteroloog, een internist-maag-darm-leverarts die gespecialiseerd is in aandoeningen van het spijsverteringskanaal. Bij diabetische gastroparese is ook een internist of diabetoloog betrokken bij de behandeling.

Gastroparese is een aandoening die een grote impact kan hebben op je dagelijkse leven, maar die met de juiste begeleiding beheersbaar is. Herken je je in de beschreven symptomen, aarzel dan niet om een afspraak te maken met je huisarts. Een vroege diagnose vergroot de kans op een effectieve aanpak aanzienlijk.