Elk jaar leven honderdduizenden Nederlanders met prediabetes zonder dat ze het weten. De bloedsuikerspiegel is dan al verhoogd, maar nog niet hoog genoeg voor een officiële diabetesdiagnose. Juist in die fase is er veel te winnen, want met de juiste aanpak is het mogelijk om de ontwikkeling naar type 2 diabetes te vertragen of zelfs te voorkomen. Diabetesscreening in Nederland biedt daarvoor een concreet startpunt, maar veel mensen weten niet wanneer ze aan de bel moeten trekken of waar ze terechtkunnen voor een test op prediabetes.

Wat is prediabetes en waarom is vroege opsporing zo belangrijk?

Bij prediabetes zijn de bloedsuikerwaarden hoger dan normaal, maar nog niet zo hoog dat er sprake is van diabetes type 2. Het lichaam reageert minder goed op insuline, waardoor glucose minder efficiënt wordt opgenomen uit het bloed. Klachten zijn er in dit stadium vaak nauwelijks, waardoor mensen jarenlang onwetend kunnen blijven. Toch zijn de risico’s reëel: zonder aanpassingen in leefstijl ontwikkelt een significant deel van de mensen met prediabetes binnen enkele jaren daadwerkelijk diabetes type 2. In het artikel Prediabetes, honderdduizenden Nederlanders lopen risico lees je uitgebreid over hoe wijdverspreid dit probleem is en welke gevolgen het kan hebben. Vroege opsporing via screening maakt het mogelijk om op tijd in te grijpen, wat uiteindelijk kan zorgen voor minder medicijngebruik, minder complicaties en een betere kwaliteit van leven.

Wie loopt verhoogd risico op prediabetes?

Niet iedereen hoeft even snel naar een test, maar voor bepaalde groepen is alertheid geboden. Risicofactoren voor prediabetes en type 2 diabetes zijn goed in kaart gebracht door onder andere het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Als je je in een of meer van de onderstaande categorieën herkent, is het verstandig om een screening te overwegen.

• Leeftijd boven de 45 jaar: het risico op insulineresistentie neemt toe met de leeftijd.
• Overgewicht of obesitas: een verhoogde body-mass-index hangt sterk samen met een verstoorde bloedsuikerregulatie.
• Erfelijke aanleg: een ouder of broer of zus met diabetes type 2 verhoogt je eigen kans aanzienlijk.
• Weinig lichaamsbeweging: een sedentaire leefstijl vermindert de insulinegevoeligheid van spiercellen.
• Zwangerschapsdiabetes in het verleden: vrouwen die tijdens een zwangerschap verhoogde bloedsuikers hadden, lopen later meer risico.
• Hoge bloeddruk of verhoogd cholesterol: deze factoren komen vaak samen voor met verstoorde glucosewaarden.
• Bepaalde etnische achtergronden: mensen met een Zuid-Aziatische, Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond lopen statistisch gezien meer risico.

Hoe verloopt diabetesscreening in Nederland?

In Nederland is er geen landelijk bevolkingsonderzoek voor diabetes zoals dat er bestaat voor borstkanker of darmkanker. Screening vindt daarom veelal plaats via de huisarts, soms in combinatie met een leefstijlprogramma of een preventief gezondheidsonderzoek. De huisarts kan bij risicofactoren een nuchtere bloedglucosetest aanvragen, of een HbA1c-meting. Die laatste geeft een beeld van de gemiddelde bloedsuikerspiegel over de afgelopen twee tot drie maanden en is daardoor een betrouwbare maatstaf.

Nuchtere bloedglucosetest

Bij deze test prik je ’s ochtends nuchter bloed, waarna het glucosegehalte in het lab wordt bepaald. Een waarde tussen 6,1 en 6,9 millimol per liter wijst op een verhoogde nuchtere bloedglucose, wat kan duiden op prediabetes. Je huisarts beoordeelt de uitslag altijd in samenhang met andere factoren.

HbA1c-meting

Het HbA1c geeft aan hoeveel hemoglobine in het bloed is gebonden aan glucose. Een waarde tussen 42 en 47 millimol per mol (of 6,0 tot 6,4 procent) wordt in Nederland gezien als indicatief voor prediabetes. Boven de 48 millimol per mol spreekt men van diabetes type 2.

Zelf een eerste inschatting maken

Via de website van de Diabetes Vereniging Nederland is een online risicotest beschikbaar. Deze vragenlijst geeft op basis van leefstijl, leeftijd en lichaamskenmerken een indicatie van je risico. Een positieve uitslag is geen diagnose, maar kan een goede reden zijn om alsnog een afspraak te maken bij de huisarts.

Wat gebeurt er na een positieve screening?

Een verhoogde bloedsuiker bij screening betekent niet automatisch dat je diabetes hebt of dat het zover hoeft te komen. In de meeste gevallen start de huisarts een gesprek over leefstijlveranderingen, zoals meer bewegen, gezonder eten en gewichtsafname. Soms wordt doorverwezen naar een leefstijlcoach of diëtist. In bepaalde gevallen kom je in aanmerking voor het Gecombineerde Leefstijlinterventie, een vergoed programma dat gericht is op duurzame gedragsverandering. De rol van voeding, beweging en slaap als onderdeel van een gezonde Lifestyle is daarin een centrale pijler.

Veelgestelde vragen

Wordt een diabetesscreening vergoed door de zorgverzekering?

Een bloedtest voor diabetes via de huisarts valt doorgaans onder het eigen risico. Als je klachten hebt of de huisarts een duidelijke medische indicatie ziet, kan de test worden vergoed. Controleer altijd je eigen polis en vraag je verzekeraar om duidelijkheid over wat wel en niet wordt gedekt.

Hoe vaak moet je je laten testen als je risicofactoren hebt?

Er is geen vaste nationale richtlijn voor screeningsfrequentie bij risicopersonen, maar huisartsen adviseren doorgaans om bij meerdere risicofactoren eens per een tot drie jaar een controle te doen. Je huisarts bepaalt op basis van jouw situatie hoe vaak een meting zinvol is.

Kan prediabetes ook zonder medicijnen worden aangepakt?

In de meeste gevallen is een aanpassing van de leefstijl de eerste en effectiefste stap. Meer beweging, minder bewerkte suikers en een gezond gewicht kunnen de bloedsuikerspiegel al significant verbeteren. Raadpleeg altijd een huisarts voor persoonlijk advies. Aan informatie op deze pagina kunnen geen rechten worden ontleend.

Twijfel je of je risico loopt op prediabetes of wil je meer weten over wat je zelf kunt doen? Maak een afspraak bij je huisarts voor een gerichte bloedtest. Vroeg ingrijpen is de beste manier om te voorkomen dat prediabetes overgaat in diabetes type 2.