Een preventief onderzoek voorbereiden begint met drie dingen op papier: je familieanamnese (welke aandoeningen bij je ouders, broers, zussen en grootouders voorkomen), je medicijnen en een lijst met vragen. Een preventief gezondheidsonderzoek (PGO) is een onderzoek zonder dat klachten daar de aanleiding voor zijn. Met een goede voorbereiding haal je meer uit het gesprek met de arts en voorkom je dat je achteraf denkt: dat had ik nog willen vragen.
Eerst bepalen welk type preventief onderzoek je overweegt
Onder de term preventief onderzoek vallen verschillende dingen die je niet door elkaar moet halen. Het preventief medisch onderzoek (PMO) geeft inzicht in je algemene gezondheid, inclusief leefstijl en mentale gesteldheid. Het PAGO is een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek dat gericht is op gezondheidsrisico’s van je werk. Werkgevers moeten werknemers periodiek de gelegenheid geven zo’n onderzoek te ondergaan, op grond van artikel 18 van de Arbowet.
Daarnaast bestaan er particuliere checks en beeldvormende onderzoeken, zoals een total body scan. Die vragen om een andere voorbereiding: bij de meeste scans moet je nuchter zijn, meestal 4 tot 6 uur voor het onderzoek niet eten of drinken, en draag je geen metalen sieraden of kleding met metaal. De kliniek stuurt vooraf instructies, lees die dus vóór de afspraakdag.
Drie soorten preventief onderzoek
| Type | Wat het is |
|---|---|
| PMO | Inzicht in algemene gezondheid, leefstijl en mentale gesteldheid |
| PAGO | Gericht op gezondheidsrisico's van je werk |
| Total body scan | Beeldvorming van het lichaam; in Nederland als gezondheidstest verboden, kost vaak €1.500 of meer |
Familieanamnese in kaart brengen
De familieanamnese is de lijst van ziekten die in je familie voorkomen. Bij een uitgebreid onderzoek worden je medische voorgeschiedenis en leefstijl besproken in een intakegesprek, vaak naast bloedonderzoek. Wat je dan kunt vertellen, bepaalt mede waar de arts op let. Een erfelijke hartziekte in de familie is bijvoorbeeld een van de situaties waarin een MRI van het hart ter sprake komt.
Schrijf per familielid op welke aandoening er was en op welke leeftijd die begon. Vraag zo nodig bij ouders of ooms en tantes na, want de leeftijd waarop iets speelde zegt vaak meer dan de diagnose alleen. Vermeld ook gevallen van kanker, hart- en vaatziekten, diabetes en hoge bloeddruk. Meer over eerder screenen bij erfelijk risico lees je in het artikel over preventief onderzoek bij erfelijk risico.
Medicijnen, klachten en leefstijl op een rij
Maak een lijst van alles wat je gebruikt: voorgeschreven medicijnen met dosering, vrij verkrijgbare middelen, vitamines en supplementen. Noteer ook allergieën, eerdere operaties en recente onderzoeken. Zo ziet de arts direct wat je al hebt laten doen en kan hij bloedwaarden of beelden beter interpreteren.
Zet daarnaast je leefstijl op papier: roken, alcohol, beweging, slaap en stress. Dit zijn de risicofactoren die bepalen of een uitgebreid onderzoek bij jou meerwaarde heeft. Boven de veertig, bij een belaste familiegeschiedenis, overgewicht, roken of weinig beweging is het extra relevant, terwijl jongere mensen zonder risicofactoren over het algemeen minder baat hebben bij uitgebreide screening. Heb je klachten, dan is een preventief onderzoek niet het juiste startpunt: raadpleeg altijd een arts of andere bevoegde zorgverlener.
Vragen aan de arts: wat vraag je vooraf?
Neem de vragen mee die je antwoord geven op wat het onderzoek jou oplevert, wat het kost en wat er daarna gebeurt. Een bruikbare lijst:
- Welke onderdelen zitten er precies in het onderzoek en welke niet?
- Is dit onderzoek bij mijn risicoprofiel zinvol, en zo ja, waarom?
- Wat kost het totaal, inclusief eventueel aanvullend onderzoek?
- Hoe en wanneer krijg ik de uitslag, en van wie?
- Wat gebeurt er als er een afwijking wordt gevonden?
- Moet ik iets doen of laten voor de afspraak, zoals nuchter blijven?
Vraag ook naar de betrouwbaarheid. Geen enkel medisch onderzoek is honderd procent betrouwbaar. Een gevonden afwijking kan bij nader onderzoek onschuldig blijken, wat kan leiden tot onnodige ongerustheid en vervolgonderzoeken. Radioloog Thomas Kwee (UMCG) merkt op dat een scan vaak meer onzekerheid dan zekerheid geeft, door het grote grijze spectrum aan afwijkingen waarvan je niet weet wat je ermee moet doen.
Checklist voor je afspraak
- Familieanamnese per familielid met leeftijd van begin
- Lijst met medicijnen, vitamines en supplementen
- Allergieën, operaties en eerdere uitslagen
- Leefstijl: roken, alcohol, beweging, slaap
- Vragen over inhoud, kosten, uitslag en vervolgstappen
- Instructies van de kliniek, zoals nuchter blijven
Kosten, vergoeding en regels om te bespreken
De basisverzekering vergoedt een preventief onderzoek zonder klachten niet, omdat die alleen medisch noodzakelijke zorg vergoedt. Een PMO bij een kliniek of via de werkgever kost meestal tussen €100 en €500, een full body scan met MRI of CT al snel €1.500 tot meer dan €2.500. CZ vergoedt bijvoorbeeld preventief onderzoek van hart en bloedvaten uit de aanvullende verzekering, maar geen total body scan; het verplichte eigen risico is in 2026 € 385. Controleer dus vooraf bij je eigen verzekeraar wat voor jou geldt.
Weet ook dat het in Nederland verboden is om een MRI- of CT-scan als gezondheidstest te doen. Mensen die zo’n scan willen, gaan daarom soms naar het buitenland. Bij scan in Duitsland worden prijzen genoemd voor total bodyscan (Standaard €1.500, Plus €1.750, Excellent €2.000, Premium €2.750) zonder verwijzing van arts nodig. Over het nut van screenende total body scans is de kritiek helder: de Gezondheidsraad vond de kans klein dat ze voldoen aan de criteria voor verantwoord screenen, en volgens de Nederlandse Vereniging voor Radiologie is internationaal geen studie gepubliceerd die het nut ervan heeft bewezen. Lees meer over de stappen in het artikel over preventief medisch onderzoek in Duitsland.
Na het onderzoek: uitslag en vervolgstappen
Bij afwijkende waarden volgt doorgaans een gesprek met de arts om de resultaten te bespreken. De vervolgstappen variëren van leefstijladvies tot medicatie of verwijzing naar een specialist. De snelheid verschilt per onderzoek: bij een MRI van het hart ontvang je bijvoorbeeld dezelfde dag het voorlopige verslag.
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts of specialist voordat je conclusies trekt of zelf vervolgonderzoek regelt. Wil je een onderzoek aanvragen via een externe partij, dan vind je de route op de pagina onderzoek aanvragen. Het onderzoek zelf valt volledig onder de verantwoordelijkheid van die externe partij; Docvadis informeert en geeft geen persoonlijk medisch advies.
Veelgestelde vragen
Wat neem ik mee naar een preventief onderzoek?
Neem je familieanamnese, een lijst met medicijnen en supplementen, eerdere uitslagen en je vragenlijst mee. Heb je instructies van de kliniek gekregen, volg die dan, bijvoorbeeld over nuchter blijven.
Moet ik nuchter zijn voor een preventief onderzoek?
Bij de meeste scans wel: meestal 4 tot 6 uur voor het onderzoek niet eten of drinken. Of dat voor jouw onderzoek geldt, staat in de instructies van de kliniek.
Wordt een preventief onderzoek vergoed?
De basisverzekering vergoedt een preventief onderzoek zonder klachten niet. Een aanvullende verzekering vergoedt soms een deel, zoals CZ bij onderzoek van hart en bloedvaten. Vraag het vooraf na bij je verzekeraar.