Elk jaar ontvangen honderdduizenden Nederlanders een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Bij die uitnodiging zit een klein buisje met een applicatorstaafje: de FIT ontlastingstest voor darmkanker, af te nemen in het comfort van je eigen huis. Veel mensen weten niet precies hoe ze de test moeten gebruiken, wat de uitslag zegt en wat er daarna gebeurt. In dit artikel lees je alles wat je moet weten, van afname tot interpretatie, zodat je goed voorbereid bent.
Wat is de FIT ontlastingstest en waarom bestaat hij?
FIT staat voor Fecal Immunochemical Test, in het Nederlands ook wel fecale immunochemische test of ontlastingstest genoemd. De test spoort kleine hoeveelheden bloed op in je ontlasting die je met het blote oog niet kunt zien. Verborgen bloed in de ontlasting kan een vroeg signaal zijn van darmkanker of een voorstadium daarvan, zoals een poliep. Door darmkanker vroeg op te sporen is de kans op een succesvolle behandeling aanzienlijk groter. In Nederland nodigt het RIVM mensen tussen de 55 en 75 jaar elke twee jaar uit voor dit bevolkingsonderzoek. De FIT-test is daarin de eerste en minst ingrijpende stap.
Zo neem je de FIT ontlastingstest thuis correct af
Een goede afname is cruciaal voor een betrouwbare uitslag. Volg de instructies op de verpakking nauwkeurig op, want een foutieve afname kan leiden tot een onbruikbaar monster. Hieronder vind je de belangrijkste stappen.
Voorbereiding
Je hoeft je voeding voor de FIT-test niet aan te passen. Dat was bij oudere tests wel het geval, maar de moderne immunochemische test reageert specifiek op menselijk hemoglobine en wordt niet beïnvloed door rood vlees of bepaalde groenten. Zorg er wel voor dat je het buisje niet in direct zonlicht of warmte bewaart, want hitte kan de testuitslag verstoren. Bewaar het testmateriaal op een koele, droge plek totdat je het nodig hebt.
De afname stap voor stap
- Leg een stuk toiletpapier of een opvangbakje in de toiletpot zodat de ontlasting niet direct in het water valt, want water verdunt het monster en maakt het onbruikbaar.
- Verwijder de dop van het buisje; aan de binnenkant zit een klein applicatorstaafje.
- Strijk met het staafje op zes verschillende plekken over de buitenkant van de ontlasting. Je hebt maar een kleine hoeveelheid nodig, minder dan een erwt. Dip het staafje niet in de ontlasting.
- Zet de dop stevig terug op het buisje en schud het kort zodat het monster zich mengt met de vloeistof in het buisje.
- Schrijf de datum van afname op het etiket en stuur het buisje dezelfde dag of uiterlijk de volgende dag op in de bijgeleverde retourenvelop.
Praktische tips voor een betrouwbaar resultaat
Neem de test bij voorkeur ’s ochtends af, zodat je het buisje nog dezelfde dag kunt opsturen. Vermijd afname tijdens je menstruatie of als je bloedend aambeien hebt, want dat kan leiden tot een vals-positieve uitslag. Raadpleeg bij twijfel de folder in de verpakking of neem contact op met de huisarts. Je kunt ook voor meer algemeen Lifestyle en gezondheidsadvies terecht op onze website.
Wat betekent een negatieve uitslag?
Een negatieve uitslag betekent dat er geen bloed in je ontlasting is gevonden. Dit is een geruststelling, maar het geeft geen absolute garantie dat er niets aan de hand is. Sommige poliepen of vroege vormen van darmkanker bloeden namelijk niet altijd. Daarom is het belangrijk om elke twee jaar opnieuw te testen als je daarvoor uitgenodigd wordt.
Wat betekent een positieve uitslag van de FIT-test?
Een positieve uitslag betekent dat er bloed in de ontlasting is gevonden. Dat klinkt alarmerend, maar het is belangrijk te weten dat de meeste mensen met een positieve uitslag geen darmkanker blijken te hebben. De oorzaak kan ook een poliep, aambeien of een andere aandoening zijn. Een positieve uitslag is echter altijd een reden voor vervolgonderzoek. In de meeste gevallen word je uitgenodigd voor een coloscopie, waarbij een arts de binnenkant van je dikke darm bekijkt met een kleine camera. Wil je precies weten wat er na een positieve test gebeurt? Lees dan het uitgebreide artikel over Darmonderzoek na positieve ontlastingstest: wat gebeurt er stap voor stap? voor een helder overzicht van het vervolgtraject.
Veelgestelde vragen
Mag ik de FIT-test ook afnemen als ik geen uitnodiging heb ontvangen?
Het bevolkingsonderzoek nodigt mensen uit in de leeftijd van 55 tot 75 jaar. Heb je geen uitnodiging ontvangen maar wil je toch een test doen, bijvoorbeeld omdat darmkanker in je familie voorkomt? Bespreek dit dan met je huisarts. Die kan beoordelen of en welk onderzoek voor jou geschikt is. Koop geen zelftests op eigen initiatief zonder medisch advies, want de interpretatie vereist deskundige begeleiding.
Hoe snel krijg ik de uitslag van de ontlastingstest?
Nadat het laboratorium je monster heeft ontvangen, krijg je de uitslag doorgaans binnen twee tot drie weken per brief thuisgestuurd. In de brief staat duidelijk of de uitslag negatief of positief is en wat de vervolgstappen zijn. Heb je na vier weken nog niets ontvangen, neem dan contact op met het bevolkingsonderzoek via de informatie op de uitnodigingsbrief.
Kan ik de FIT-test herhalen als het monster onbruikbaar was?
Ja, als het laboratorium het monster niet kan analyseren, bijvoorbeeld omdat het te weinig materiaal bevat of omdat de temperatuur te hoog was, ontvang je een nieuw testpakket. Het is dan de bedoeling dat je de test opnieuw afneemt en opstuurt. Dit komt niet heel vaak voor, maar het is geen reden tot zorg. Volg de instructies de tweede keer extra nauwkeurig op om een bruikbaar resultaat te garanderen.
De FIT ontlastingstest is een laagdrempelige maar waardevolle eerste stap in de vroege opsporing van darmkanker. Door de test correct uit te voeren en de uitslag serieus te nemen, draag je actief bij aan je eigen gezondheid. Heb je vragen over de uitslag of over je persoonlijke risico? Raadpleeg altijd je huisarts voor persoonlijk medisch advies. Aan de informatie in dit artikel kunnen geen rechten worden ontleend.