Steeds meer vrouwen krijgen een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, maar merken dat er iets veranderd is. Waar vroeger standaard een uitstrijkje werd gemaakt, staat nu de HPV-test centraal. Deze verschuiving is geen kleine aanpassing: het gaat om een fundamentele vernieuwing in de manier waarop Nederland baarmoederhalskanker probeert op te sporen. Voor vrouwen die zich afvragen wat dit precies inhoudt, wat er anders gaat en of de test betrouwbaarder is, leggen we het hier stap voor stap uit.

Van uitstrijkje naar HPV-test: wat is er veranderd?

Jarenlang was het uitstrijkje de hoeksteen van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Bij deze methode werden cellen van de baarmoederhals onderzocht op afwijkingen. Inmiddels is de primaire test vervangen door een HPV-test. Dit houdt in dat er niet langer direct gekeken wordt naar de cellen zelf, maar naar de aanwezigheid van het humaan papillomavirus, oftewel HPV. Dit virus is namelijk verantwoordelijk voor vrijwel alle gevallen van baarmoederhalskanker. Door eerst te testen op de aanwezigheid van HPV, kan al in een vroeg stadium worden vastgesteld of er überhaupt een verhoogd risico bestaat.

De HPV-test is gevoeliger dan het traditionele uitstrijkje. Dat betekent dat het virus eerder wordt opgespoord, nog voordat er sprake is van zichtbare celafwijkingen. Wie negatief test op HPV, heeft een zeer lage kans op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker in de komende jaren. Dat is geruststellend nieuws en maakt het ook mogelijk om de controle-intervallen aan te passen. Vrouwen die negatief testen, hoeven minder frequent terugkomen voor een vervolgonderzoek.

Zelfafname: thuis testen op HPV

Een opvallende en voor veel vrouwen welkome ontwikkeling is de mogelijkheid van zelfafname. In plaats van naar de huisarts of het screeningscentrum te gaan voor een uitstrijkje, kunnen vrouwen met een zelfafnameset thuis een monster nemen uit de vagina. Dit monster wordt vervolgens opgestuurd naar een laboratorium voor analyse. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft de zelfafnameset opgenomen in het bevolkingsonderzoek, specifiek voor vrouwen die niet of minder snel naar een zorgverlener gaan. Denk aan vrouwen die eerder negatieve ervaringen hadden, een lichamelijke beperking hebben of eenvoudigweg drempelvrees voelen bij een inwendig onderzoek.

Onderzoek laat zien dat zelfafname de opkomst bij het bevolkingsonderzoek vergroot, juist onder vrouwen die anders niet zouden deelnemen. Dat is belangrijk, want een hogere deelname betekent meer gevallen die vroeg worden opgespoord en dus meer levens die worden gered. De nauwkeurigheid van de zelfafnameset is vergelijkbaar met die van een afname door een zorgverlener, wat de methode een volwaardig alternatief maakt.

Wat gebeurt er als de HPV-test positief is?

Een positieve uitslag bij de HPV-test betekent niet automatisch dat je baarmoederhalskanker hebt. Het betekent dat HPV is aangetoond en dat er vervolgonderzoek nodig is. In de meeste gevallen verdwijnt een HPV-infectie vanzelf, maar bij een aanhoudende infectie kunnen celafwijkingen ontstaan die in zeldzame gevallen uitgroeien tot kanker. Bij een positieve HPV-test wordt daarom een uitstrijkje gemaakt om te kijken of er al celafwijkingen zichtbaar zijn. Op basis van die uitslag wordt bepaald of behandeling nodig is of dat nauwere monitoring voldoende is.

Het is begrijpelijk dat een positieve uitslag voor onrust zorgt. Toch is het juist de bedoeling van screening om problemen in een vroeg en goed behandelbaar stadium te ontdekken. Raadpleeg altijd je huisarts voor een persoonlijk gesprek over de uitslag en wat die voor jou betekent. Je kunt aan de informatie in dit artikel geen rechten ontlenen.

Wie wordt uitgenodigd en hoe vaak?

Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker met HPV-test is bedoeld voor vrouwen in de leeftijd van 30 tot en met 60 jaar. Je ontvangt een uitnodigingsbrief, meestal via je huisarts of het RIVM. De frequentie van het onderzoek hangt mede af van eerdere uitslagen. Bij een negatieve HPV-test is de volgende uitnodiging doorgaans na vijf jaar. Net zoals het bevolkingsonderzoek darmkanker 2026: uitnodiging, kosten en positieve uitslag, werkt ook dit onderzoek via een gestructureerd uitnodigingssysteem waarbij de overheid bepaalt wanneer je aan de beurt bent.

Vrouwen die eerder zijn gestopt met deelnemen, worden aangeraden opnieuw in te stappen. Baarmoederhalskanker ontwikkelt zich langzaam en is in een vroeg stadium goed te behandelen. Preventie en vroege opsporing zijn dan ook de sterkste wapens die we hebben. Meer informatie over gezond leven en preventie vind je ook in onze Lifestyle-sectie, waar gezondheid en welzijn centraal staan.

Veelgestelde vragen

Is de HPV-test pijnlijker dan een uitstrijkje?

De HPV-test die door een zorgverlener wordt afgenomen, verloopt op een vergelijkbare manier als een uitstrijkje en is voor de meeste vrouwen niet pijnlijk. Bij zelfafname thuis is er helemaal geen inwendige handeling nodig, wat de drempel voor veel vrouwen verlaagt. Of een onderzoek als onprettig wordt ervaren, verschilt per persoon. Bespreek eventuele zorgen van tevoren met je huisarts.

Wat als ik nooit een uitnodiging heb ontvangen?

Als je in de leeftijdscategorie van 30 tot 60 jaar valt en nog nooit een uitnodiging hebt ontvangen, kan het zijn dat je adresgegevens niet up-to-date zijn of dat je inschrijving bij een huisarts ontbreekt. Neem contact op met je huisarts of het RIVM om dit na te laten kijken. Deelname aan het bevolkingsonderzoek is vrijwillig, maar wel sterk aanbevolen.

Beschermt het HPV-vaccin ook tegen baarmoederhalskanker?

Ja, het HPV-vaccin biedt bescherming tegen de meest voorkomende HPV-types die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. Vaccinatie vervangt echter het bevolkingsonderzoek niet volledig, omdat het vaccin niet tegen alle HPV-types beschermt. Ook gevaccineerde vrouwen worden daarom aangeraden deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker met HPV-test. Raadpleeg je huisarts voor persoonlijk advies over vaccinatie en screening.

Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker is door de komst van de HPV-test betrouwbaarder, toegankelijker en beter afgestemd op de wetenschap van vandaag. Of je nu kiest voor een afname bij de huisarts of voor een zelfafnameset thuis: meedoen blijft de slimste keuze voor je gezondheid. Twijfel je over iets of heb je klachten? Neem dan altijd contact op met je huisarts. Aan de inhoud van dit artikel kunnen geen rechten worden ontleend.