Steeds meer mensen vragen zich af of wat ze dagelijks eten veilig is. PFAS in voedsel is een onderwerp dat de laatste jaren flink in de aandacht staat, en niet zonder reden. Deze groep synthetische stoffen duikt op in vis, vlees, groenten en zelfs drinkwater. Volledig vermijden is vrijwel onmogelijk, maar je blootstelling beperken is wél haalbaar. In dit artikel lees je welke voedingsmiddelen het meeste PFAS bevatten en welke stappen je kunt zetten om minder bloot te staan aan deze stoffen.

Wat zijn PFAS en waarom zitten ze in ons voedsel?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden per- en polyfluoralkylstoffen die door de mens zijn gemaakt. Ze worden al decennialang gebruikt in uiteenlopende producten, van antiaanbaklagen en waterafstotende kleding tot blusschuim en voedselverpakkingen. Het bijzondere en tegelijk zorgwekkende aan PFAS is dat ze nauwelijks afbreken in het milieu. Ze hopen zich op in de bodem, het grondwater en uiteindelijk in planten en dieren. Zo komen ze de voedselketen binnen. Wil je meer weten over wat PFAS precies zijn en wat ze met je lichaam doen? Lees dan eerst het artikel PFAS, wat is PFAS en wat doet het met jouw gezondheid? voor een bredere achtergrond.

Welke voedingsmiddelen bevatten de meeste PFAS?

Niet alle voedingsproducten bevatten evenveel PFAS. Er zijn een aantal categorieën waarbij de concentraties opvallend hoger kunnen liggen. Het gaat daarbij zowel om de manier waarop voedsel wordt geteeld of gekweekt als om de omgeving waarin dat gebeurt.

Vis en zeevruchten

Vis en schelpdieren staan bekend als een belangrijke bron van PFAS-blootstelling via voeding. Omdat PFAS oplossen in water en zich ophopen in vetweefsel, bevatten vette vissoorten zoals paling, zalm en haring doorgaans hogere concentraties dan magere vissoorten. Paling uit binnenwateren, zeker in gebieden met historische industriële activiteit, springt er daarbij negatief uit. Dat betekent niet dat je vis moet vermijden, want vis bevat ook waardevolle voedingsstoffen, maar variatie en bewuste keuze zijn verstandig.

Eieren van hobbykippen

Recent onderzoek van onder andere het RIVM heeft aangetoond dat eieren van hobbykippen aanzienlijk hogere PFAS-gehaltes kunnen bevatten dan eieren uit de reguliere supermarkt. De oorzaak ligt in de bodem: kippen die vrij rondscharrelen pikken wormen op uit de grond, en wormen blijken een belangrijke opnameroute voor PFAS te zijn. Zeker in gebieden met verontreinigde bodems, zoals in de buurt van industrieterreinen of voormalige brandweerkazernes, kunnen de waarden hoog oplopen. Als je zelf kippen houdt, is het verstandig de bodem te laten onderzoeken voordat je de eieren eet.

Groenten en fruit van eigen tuin

Ook zelfgekweekte groenten kunnen PFAS bevatten, met name als de tuin zich bevindt op of nabij vervuilde grond. Bladgroenten zoals spinazie en sla nemen stoffen relatief makkelijk op via de wortels. Groenten die je koopt in de supermarkt worden geteeld op commerciële gronden die vaker worden gemonitord, al biedt dat geen absolute garantie. Wil je meer weten over gezonde voedingskeuzes in het algemeen? Bekijk dan de artikelen in onze categorie Eten voor meer achtergrondinformatie.

Verpakt voedsel en fastfood

PFAS worden ook gebruikt in voedselverpakkingen, zoals magnetronbestendige bakjes, papieren frituurbakjes en sommige soorten bakpapier. Via direct contact kunnen deze stoffen overgaan op het voedsel, zeker bij verhitting. Fastfood dat wordt verpakt in gecoat papier of karton kan daardoor extra PFAS bevatten. Kiezen voor verpakkingsvrije alternatieven of producten in glazen of ongecoate kartonnen verpakkingen kan de blootstelling via deze route verminderen.

Hoe beperk je je blootstelling aan PFAS via voeding?

Volledig vermijden van PFAS in voedsel is realistisch gezien niet haalbaar, maar bewuste keuzes helpen wel degelijk. Een paar praktische richtlijnen:

• Varieer in je eetpatroon en eet niet te vaak dezelfde vissoort, zeker niet vette vis uit binnenwateren.
• Eet eieren van hobbykippen alleen als je zeker weet dat de bodem schoon is.
• Gebruik zoveel mogelijk niet-gecoate pannen in plaats van antiaanbakpannen met beschadigde coating.
• Beperk het gebruik van verpakkingen die in contact komen met vet voedsel bij hoge temperaturen.
• Laat de grond van je moestuin controleren als je in een gebied woont dat bekendstaat om bodemverontreiniging.

Veelgestelde vragen

Zit er PFAS in drinkwater?

In Nederland wordt drinkwater streng gecontroleerd op verontreinigingen, waaronder PFAS. In de meeste gevallen voldoet kraanwater aan de geldende normen, maar in gebieden met bekende bodemverontreiniging zijn er soms verhoogde waarden gemeten. Controleer bij twijfel de gegevens van je drinkwaterbedrijf.

Zijn supermarktproducten veiliger dan zelfgekweekte producten?

Over het algemeen worden commercieel geteelde producten vaker gemonitord en geteeld op gronden die minder kans hebben op ernstige PFAS-verontreiniging. Dat maakt ze in veel gevallen een veiligere keuze dan producten uit een eigen tuin in een mogelijk belaste omgeving, al biedt ook dit geen absolute garantie.

Kun je PFAS uit je lichaam verwijderen door anders te eten?

Er is geen bewezen dieet dat PFAS actief uit het lichaam verwijdert. Je lichaam breekt deze stoffen nauwelijks af. Wat je wel kunt doen is de verdere ophoping beperken door minder PFAS binnen te krijgen via voeding. Raadpleeg altijd een huisarts als je je zorgen maakt over je persoonlijke blootstelling. Aan de informatie op deze pagina kunnen geen rechten worden ontleend.

PFAS in voedsel is een complex onderwerp waarbij bewustwording de eerste stap is. Door je eetpatroon te variëren, kritisch te kijken naar de herkomst van je voedsel en verontreinigde bronnen zo veel mogelijk te vermijden, kun je je blootstelling aanzienlijk verminderen. Heb je concrete zorgen over je gezondheid of je PFAS-waarden? Bespreek dit dan met je huisarts.